Coggu ɲamlingol gollooɓe e lewru: ko holla coggu ngu e no yerondirtee ko hollaa

Ko waɗi alaa coggu gootu

So a naamnii «ɲamlingol golloowo e lewru ina sottii no foti?», jaabawol goonga ngol ko: ina rewa ko coggu ngu naatni. Ko hollaa ɗiɗi ngam elektirisiyeŋ e nder wuro gootngo ina waawi seertude no feewi, sabu gooto e majji ina naatna hoɗorde e nawgol, goo oo naatnaani ɗi, walla gooto ko ngam lebbi jeetati, goo oo ngam lewru wootere. Ndeen hoto yerondir limooje hade maa fotndude ko woni caggal majji.

Geɗe ɗe coggu rewrata

Cogguuji anndinaaɗi e Ajeerk

Feccere garoore ndee ina limta e masiŋ coggu hakkundeewu anndine «Gollooɓe ɲamlineteeɓe» ɗe ngonɗe e lowre ndee jooni, ɗe jeyɓe mum'en winndi coggu, ngam kala mesteer jogiingu limoore anndine famɗunde haaɗaande. Coggu hakkundeewu ko coggu ngu woni hakkunde cogguuji anndinaaɗi caggal fewndude ɗi; anndinal ɓurngal toowde ɓeydataa ngu, anndinal seertungal ustataa ngu. Ɗee ko cogguuji ɗi jeyɓe anndine ɗaɓɓi, wonaa miijo walla ahde; coggu sakkitorgu ina jaɓondiree hakkunde fannuuji ɗiɗi ɗii.

Ko coggu firata e anndine Ajeerk

E anndinal «Gollooɓe ɲamlineteeɓe», jeyɗo anndinal ina winnda, so o yiɗii, coggu lewru ngam golloowo gooto e riyaal; so o accii ɗum mehe, «E jaɓondiral» ina feeɲa. E «Ɗaɓɓitannde gollooɓe», ɗaɓɓoowo oo ina winnda, so o yiɗii, kaalis mum lewru ngam golloowo gooto. E doggol anndine ngol, aɗa waawi suɓaade anndine e keeri coggu, fewndinaa ɗe gila e coggu ɓurngu famɗude.

Geɗe tati hade maa jaŋngude limooje ɗee:

• Coggu winndaangu ko coggu ngu jeyɗo anndinal ɗaɓɓi, wonaa coggu sakkitorgu. Coggu sakkitorgu ina jaɓondiree hakkunde fannuuji ɗiɗi ɗii caggal jokkondiral.
• Anndinal wiyataa sahaa kala ko coggu ngu naatni, ndeen naamno fii hoɗorde, nawgol, ɲaamdu e waktuuji hade yerondirde.
• So coggu alaa, ɗum firaani coggu toowngu; jeyɓe anndine ɗuuɗɓe ina ɓuri yiɗde nanude humpito ɗaɓɓitannde ndee adan.

Cogguuji suuɗiiɗi e ko hollaa ko ɓuri hoyde

Ko hollaa ko ɓuri hoyde dow kaayit ina waawi wonde ko ɓuri tiiɗde e timmoode lewru. Yiylo ɗii geɗe hade maa jaɓde ɗum:

• Golloowo ngalaa tawa alaa lomtoowo: so ko hollaa naatnaani lomtagol golloowo mo ngalaa, aɗa yoɓa ngam nokku daraaɗo.
• Nawgol mo naatnaaka: nawgol ɲalawma kala hakkunde hoɗorde e nokku golle ina waawi ɓeydude coggu mo a limtaano.
• Golle ɓeydaaɗe ɗe jaɓondiraaka: waktuuji ina mooɓondira, refti ina feeɲa e faktiir.
• Ganndal famɗungal e ko ɗaɓɓaa: fuɗɗitde golle e leelgol daawe garooje ko coggu ngu feeɲataa e coggu.
• Jaɓondiral mo winndinaaka: luutndi Kuulal 39 Sariya Golle ina woni e hoore on golliniɗo golloowo oo kadi, coggu mum ina ɓuri kala ceerdugol e coggu.

No yerondirtee ko hollaa tati e nunɗal

1. Fotndu keeri golle: mesteer, ganndal e nokku gootu e ɗaɓɓitanɗe tati ɗee fof.
2. Fotndu waktuuji: limoore waktuuji ɲalawma kala e ɲalɗi e yontere.
3. Fotndu ko coggu ngu naatni: hoɗorde, nawgol, ɲaamdu e kaɓirɗe ndeenka.
4. Yerondir lomtagol e haaɗgol: ko waɗata so golloowo oo haanaani, e juuteendi anndinal.
5. Yerondir sarɗiiji njoɓdi: lewru kala walla ado, jokkondirɗi e deftere ngarugol golle walla alaa.
6. Ƴeewto winndingol: jaɓondiral ngal ina waɗee e lowre Ajeer walla e sosiyete jogiinde jamiroore?

Caggal ɗii daawe tan, ceerdugol coggu ina wona ceerdugol goonga.

Jokkin njoɓdi e ngarugol golle

Laawol ɓurngol laaɓtude ngam haɗde luure ko kaalis lewru jokkaade e deftere ngarugol golle ɲalawma kala walla yontere kala, ɗo hooreeɓe gollooɓe fannuuji ɗiɗi ɗii fof ngaddata maande mum'en. Deftere ndee ina taƴa haala ɲalɗi ɗi golloowo arataano e golle ɓeydaaɗe, ina waɗa faktiir ngo faamotoo hade mum yettaade.

Bijee gollooɓe sahaa seeɗa e daawe nay

1. Miijo limoore ngam kala lewru: gila e kalandiye eɓɓoore walla sahaa, wonaa e ɓuttu tan.
2. Limto e juuteendi: limoore gollooɓe × limoore lebbi ngam kala mesteer.
3. Ɓeydu ko woni caggal coggu: hoɗorde, nawgol e ɲaamdu so ɗi naataani.
4. Accu kaalis reentaaɗo: ngam ɓeydugol juuteendi, lomtagol walla ɓeydagol golle ko a sikkaano; ƴeewto ko yoɓaa lewru kala.